mijn methode:
aanpakken met impact
Maatschappelijke opgaven zijn complex. Ze vragen om een aanpak die verbindt, verdiept én in beweging zet. Ik werk daarom programmatisch, vanuit wat ik noem: aanpakken met impact.
Dat begint bij een gedeelde bedoeling – de ‘waarom’ van de opgave – en ontvouwt zich als een gezamenlijke ontdekkingsreis. Geen rechte lijn van A naar B, maar een cyclisch proces van doen, leren en bijsturen. Net als een reis.
Maatschappelijke opgaven zijn vraagstukken die mensen en wijken direct in de leefwereld raken en waar overheden, in samenwerking met de samenleving, impact op willen maken. Of het nu het vergroten van ontwikkelkansen, het versterken van bestaanszekerheid, verminderen van ondermijning, vergroten van veiligheid en leefbaarheid is of het verlangen dat kinderen gezond opgroeien. Al deze opgaven hebben gemeen dat overheden zich verantwoordelijk voelen en dat het gaat om taaie veranderingen. De systeem- en leefwereld zijn samen aan zet waarbij een langjarige aanpak van doen, leren en aanpassen nodig is.
Werken aan deze opgaven vraagt veel van alle betrokkenen. Het vraagt om moed, kennis en kunde en uithoudingsvermogen. Daarom richt ik mij op de mensen in de systemen, de professionals die een rol hebben als programmamanager, opdrachtgever of partner in het netwerk. Het versterken van hun kennis en kunde biedt de meeste kans op impact. Immers: mensen maken de systemen.
Vorm volgt inhoud, dat betekent dat de vorm waarin de maatschappelijke opgave wordt georganiseerd dienend is aan de inhoudelijke opgave. Vaak is de vorm een programma of een netwerk. Het leggen van deze organisatorische puzzel is een wezenlijk onderdeel van het werken aan maatschappelijke opgaven. Hoe komen alle losse onderdelen samen in een logisch, aansprekend en uitvoerbare aanpak?
De vijf dimensies
-
Het
Het programma, de reis, heeft een werkwijze, methodes en instrumenten. De HET-kant biedt structuur en houvast. Het reisplan vormt de basis.
-
De bedoeling
Het kompas van de aanpak. Wat is het echte waarom? Welke impact maakt de aanpak in de leefwereld van inwoners en kinderen, in de werkwijze van professionals en welke beweging is in gang gezet?
-
Wij
Het programmateam: het reisgezelschap dat samen optrekt en koers houdt.
-
Wij++
Het bredere netwerk: bewoners, partners, ondernemers, onderzoekers. Samen maken we impact.
-
Ik
De programmamanager als reisgids. Persoonlijk leiderschap, reflectie, en het lef om het anders te doen.
Hoe het eruitziet in de praktijk
In elke opgave werk ik vanuit deze vijf dimensies. Soms zichtbaar in de vorm van een reisplan of netwerkcanvas, soms in de manier waarop we gesprekken voeren of beslissingen nemen. Altijd met oog voor hoofd, hart én handen.
VENSTERS
In mijn opdrachten maak ik gebruik van vensters. Een venster is een metafoor voor de perspectieven waarmee we naar maatschappelijke opgaven kunnen kijken. Alle vensters geven een ander uit- en inzicht.
Aanpakken met Impact
De afgelopen 30 jaar heb ik aan tal van maatschappelijke opgaven gewerkt en parallel daaraan, samen met BMC, een programmatische werkwijze ontwikkeld: Aanpakken met Impact.
Aanpakken met Impact is een programmatische werkwijze. Vanuit een gedeelde bedoeling werken gedreven programmamanagers samen met inwoners, professionals, ondernemers en bestuurders, al doende lerend, aan oplossingen voor complexe maatschappelijke opgaven. Binnen Aanpakken met Impact gebruiken we graag de reismetafoor. Een programmamanager begeleidt, als een reisgids, een reisgezelschap dat, met een reisdoel in gedachte, gezamenlijk een zoektocht naar impact aangaat. De gedeelde bedoeling is als een kompas. voor het verbinden van werelden. Zo ontstaat in een groeiproces een praktische, inspirerende netwerkaanpak met samenhangende interventies die een duurzaam effect hebben op de levens van inwoners, wijken en gemeenschappen.
Rollen van de overheid
In maatschappelijke opgaven is de rol van de overheid een belangrijk onderdeel. Ik heb veel ervaring opgedaan met gemeenten en ministeries die bijdragen aan maatschappelijke opgaven en daarin vaak verschillende rollen hebben. Het hebben van een regierol past goed bij programmatisch werken. Het NSOB (Nederlands School voor Openbaar Bestuur) heeft een handig kwadrant ontwikkeld om deze verschillende rollen van de overheid te onderzoeken:
Transactionele analyse
In mijn opdrachten maak ik graag gebruik van Transactionele Analyse (TA). TA biedt een model om de complexiteit van individuen en hun interacties binnen groepen en organisaties begrijpelijk en hanteerbaar te maken. Een belangrijk concept in TA is de transactie, de communicatie tussen twee mensen. TA biedt onder meer handvatten om de onderliggende dynamieken binnen een organisatie te begrijpen en aan te pakken, wat leidt tot effectievere structuren en processen. Een praktische toepassing is ‘contracteren’, waarbij afspraken gemaakt kunnen worden op drie niveaus (de drie P’s): professioneel, procedureel en psychologisch.
Culturele antropologie
Als cultureel antropoloog kijk ik naar menselijke culturen, sociale structuren en hoe mensen in verschillende groepen leven en betekenis geven aan de wereld om hen heen. Cultuur gaat over aangeleerd gedrag en bepaalt bijvoorbeeld het gedrag van de groep in de externe omgeving, maar ook hoe de interne integratie wordt geregeld. Hoe geven zij betekenis, wat zijn gewoontes, spelregels, rituelen en verhalen?
Eigenlijk is elke nieuwe opdracht een ontmoeting met een nieuwe tribe. Uit de culturele antropologie komen bruikbare methoden, zoals het werken met levensgeschiedenissen, nu storytelling genoemd, en de participerende observatie, dat zoveel wil zeggen als onderdeel worden van een groep en van binnenuit observeren, met een blik van een buitenstaander.
Het helpt om vanuit dit venster naar maatschappelijke opgaven te kijken en in het bijzonder naar de leefwereld in wijken en buurten en van groepen mensen en van daaruit naar de systeemwereld.